به پاس یک عمر تلاش، ایثار و از خود گذشتگی

با تشکر و قدر دانی از استاد ارجمندم سرکار خانم دکتر فیروزه سقایی که در کلیه مراحل علمی و عملی این رساله مساعدت و راهنمایی دلسوزانه خود را شامل حال بنده نموده اند و افتخارم شاگردی افرادی چون ایشان است.
با سپاس فراوان از استاد گرانقدر جناب آقای دکتر عبد الله قاسمی پیر بلوطی که در تمام مراحل انجام رساله از هیچ کمکی دریغ نفرمودند.
با تشکر ویژه از جناب آقای دکتر مهدی فرید که در طول سال های تحصیل نه تنها علم عمل بلکه علم ادب را نیز از ایشان آموختیم و زحمت داوری این پایان نامه بر عهده ایشان بود.
با تشکر فراوان از برادر عزیزم جناب آقای دکتر احسان زندی اصفهان که در تجزیه و تحلیل آماری داده های مربوط به رساله بنده را یاری کردند.
و با تشکر فراوان از دوستان عزیزم و کلیه ی کارمندان و کارکنان دانشکده دامپزشکی و مجموعه آزمایشگاه های دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد که همواره این جانب را مورد لطف و عنایت خود قرار داده اند.

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده1
فصل اول ” مقدمه و طرح تحقیق “
1-1 بیان مسئله3
1-2 مروری بر سابقه تحقیق 5
1-3 اهداف، فرضیات و سئوالات تحقیق 6
1-3-1 اهداف تحقیق ( اهداف کلی، اهداف جزئی )6
1-3-1-1 هدف کلی6
1-3-1-2 هدف جزئی6
1-3-2 فرضیات تحقیق6
1-3-3 سئوالات تحقیق7
1-4 روش تحقق و پژوهش 7
فصل دوم ” کلیات “
2-1 التهاب9
2-1-1 تعریف التهاب 9
2-1-2 تقسیم بندی التهاب10
2-1-3 فیزیوپاتولوژی التهاب حاد10
2-1-4 فیزیوپاتولوژی التهاب مزمن 12
2-2 درد13
2-2-1. تعریف درد13

2-2-2 طبقه بندی درد: درد تند و درد کند 13
2-2-3 گیرنده های درد 14
2-2-4 محرک های گیرنده های درد 14
2-2-5 مسیر های انتقال درد14
2-3 دارو درمانی درد و التهاب15
2-3-1 داروهای ضد درد مخدر 15
2-3-2 داروهای ضد درد و ضد التهاب استروئیدی 18
2-3-3 داروهای ضد درد و ضد التهاب غیر استروئیدی 25
2-4مروری بر اهمیت و قدمت استفاده از گیاهان دارویی32
2-5 معرفی گیاه آویشن دنایی 33

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

فصل سوم ” مواد و روش کار “
3-1 تهیه و شناسایی گیاه 36
3-2 تهیه عصاره الکلی و دوز تزریقی عصاره 36
3-3 حیوانات مورد استفاده برای آزمایش37
3-4 آزمون های مربوط به بررسی اثرات ضد درد37
3-5 آزمون مربوط به بررسی اثرات ضد التهابی 39
3-6 تجزیه و تحلیل آماری داده ها 40
فصل چهارم ” نتایج “
4-1 نتایج مربوط به آزمون پیچش شکمی 42
4-2 نتایج مربوط به آزمون فرمالین 43
4-2-1 نتایج مربوط به مرحله درد حاد 43
4-2-2 نتایج مربوط به مرحله درد مزمن 44
4-3 نتایج مربوط به آزمون گزیلن 45
فصل پنجم ” بحث و نتیجه گیری “
5-1 بحث47
5-2 نتیجه گیری 50
5-3 پیشنهادات 50
منابع51
فهرست شکل ها
عنوانصفحه
شکل 4-1 بررسی اثرات ضد دردی در آزمون پیچش شکمی 42
شکل4-2 بررسی اثرات ضد دردی در مرحله حاد آزمون فرمالین 43
شکل4-3 بررسی اثرات ضد دردی در مرحله مزمن آزمون فرمالین 44
شکل4-4 بررسی اثرات ضد التهابی در آزمون گزیلن 45
چکیده
استفاده از داروهای ضد درد و ضد التهاب در طب بالینی ضروری و اجتناب ناپذیر است. از طرف دیگر، مصرف روز افزون دارو های شیمیایی، عوارض جانبی متعددی را به همراه دارد که بعضاً می تواند از خود بیماری خطرناک تر باشد؛ لذا تحقیق درباره ی خواص دارویی گیاهان برای کشف داروهایی با اثر مشابه و حتی بهتر از داروهای شیمیایی با عوارض جانبی کمتر از اهمیت بالایی برخوردار است. در این تحقیق، اثرات ضد درد و ضد التهاب گیاه آویشن دنایی با نام علمی Thymus daenensis Celak مورد بررسی قرار گرفت. 75 سر موش سوری نر با وزن تقریبی 30-20 گرم که در 15 گروه 5 تایی تقسیم شدند استفاده شد. روش بررسی شامل آزمون رایزینگ و فرمالین برای بررسی اثرات ضد درد و آزمون گزیلن برای بررسی اثرات ضد التهاب بود.عصاره در دوزهای 400، 600 و 800 میلی گرم بر کیلوگرم مورد آزمایش قرار گرفت. از نرمال سالین به عنوان محلول خنثی و از داروی مرفین با دوز 10 میلی گرم بر کیلوگرم برای کنترل مثبت در آزمون درد و دگزامتازون با دوز 10 میلی گرم بر کیلو گرم در آزمون التهاب استفاده شد. داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS تجزیه و مقایسه میانگین ها با آزمون چند دامنه ای دانکن انجام شد. نتیجه کلّی این تحقیق حاکی از آن است که عصاره الکلی گیاه آویشن دنایی سبب کاهش درد می شود و برای شناسایی مکانیسمهای ضد درد نیاز به تحقیقات بیشتری است. همچنین این گیاه در دوز 800 میلی گرم بر کیلوگرم تا حدودی اثرات ضد التهابی را نشان داد که تایید قطعی اثرات ضد التهابی گیاه نیاز به افزایش دوز و بررسی اثرات ضد التهابی از طریق آزمون های دیگر دارد.
کلمات کلیدی: آویشن دنایی، درد، التهاب، موش سوری
فصل اول
” مقدمه و طرح تحقیق “

1-1 بیان مسئله
التهاب پاسخ پاتوفیزیولوژی و پیچیده بافت دارای رگ، به طور مشخص با پنج علامت بالینی گرمی، قرمزی، تورم، درد و کاهش فعالیت تشخیص داده می شود که در نهایت منجر به بهبود و باز سازی مناطق آسیب دیده می شود. با اینکه التهاب به پاکسازی عفونت کمک کرده و در کنار ترمیم، التیام زخم را ممکن می سازد، هم التهاب و هم ترمیم پتانسیل قابل ملاحظه ای برای آسیب زدن دارند. بنابراین آسیب می تواند به صورت کامل شامل پاسخ التهابی سودمند و طبیعی باشد ولی در صورتی که واکنش به اندازه ی کافی شدید، طولانی یا نامناسب باشد پاتولوژی نمای غالب خواهد شد..
حس درد در حقیقت یک مکانیسم دفاعی در بدن می باشد و با به وجود آمدن آن به یک اختلال و یک حالت به هم خوردن شرایط فیزیولوژیک بدن و در حقیقت یک آسیب پی خواهیم برد ولی در بسیاری از موارد این درد برای موجود قابل تحمل نیست و یا حد اقل باعث آزار آن می شود. این روند در بیماری های مزمن که درد های طولانی مدت را به همراه دارند نمود بیشتری پیدا خواهد کرد. با توجه به موارد ذکر شده استفاده از داروهای ضد درد و ضد التهاب در طب بالینی ضروری به نظر می رسد.
امروزه جهت رفع درد و کاهش التهاب از داروهای شیمیایی به طور گسترده استفاده می شود. از مهم ترین این دارو ها می توان به دارو های ضد درد اوپیوئیدی، داروهای ضد درد و ضد التهاب استروئیدی و دارو های ضد درد و ضد التهاب غیر استروئیدی اشاره کرد. این دارو ها دارای موارد استفاده ی زیادی در پزشکی و دامپزشکی هستنند که برای نمونه می توان به این موارد اشاره کرد: کنترل انواع درد و التهاب، تب، درد های عضلانی، درد های استخوانی و مفاصل، آرتروز، آرتریت، میگرن، پیشگیری از سکته مجدد و….
مصرف روز افزون این دارو های شیمیایی روز به روز شکل حاد تری به خود می گیرد. مصرف طولانی و در برخی موارد حتی مقطعی دارو های شیمیایی عوارض خاصی از خود به جا می گذارند که عوارض جانبی نامیده می شود و بعضا می تواند از خود بیماری خطرناک تر باشد. استفاده از دارو های ضد درد و ضد التهاب نیز در کنار اثرات مفید و درمانی می تواند باعث ایجاد عوارض و خطرات جدی به خصوص در مصرف طولانی مدت شود. از جمله مهم ترین عوارض داروهای ضد درد و ضد التهاب استروئیدی می توان به سندرم کوشینگ، سندرم شبه آدیسون وتضعیف سیستم ایمنی اشاره کرد. از شایع ترین عوارض داروهای ضد درد و ضد التهاب غیر استروئیدی می توان به زخم گوارشی و خونریزی از دستگاه گوارش اشاره کرد.
با توجه به موارد ذکر شده در بالا اهمیت و ارزش انجام کار های تحقیقاتی درباره ی خواص دارویی گیاهان برای به دست آوردن داروهایی با اثر مشابه و حتی بهتر از داروهای شیمیایی که عوارض آنها نیز کمتر خواهد بود مشخص خواهد شد.
در این تحقیق اثرات ضد درد و ضد التهاب گیاه آویشن دنایی با نام علمی Thymus daenensis Celak مورد بررسی قرار گرفت. این گیاه بومی ایران و مناطق مرکزی نظیر چهار محال و بختیاری، کهکیلویه و بویر احمد و اصفهان می باشد. این گیاه دارای گلهای صورتی است که در اواخر بهار وارد فاز گلدهی می شود. از مهم ترین ترکیبات ثانویه گیاه می توان تیمول و کارواکرول را نام برد. از خواص درمانی آن نیز در طب بومی و سنتی می توان درمان سرماخوردگی و دل درد را اشاره نمود.

1-2 مروری بر سابقه تحقیق
لاوال و همکاران (2010) اثرات ضد درد و ضد التهابی عصاره آبی گیاه Ipomoea asorifolia را مورد بررسی قرار دادند و نتیجه گرفتند که این گیاه دارای اثرات ضد درد و ضد التهاب قابل توجهی است (27).
شانموگاسندرام و وانکاتارامان (2005) در مطالعه ای اثرات ضد دردی گیاه Hygrophila auriculata را بررسی کردند و نشان دادند هر دو عصاره مربوط به اندام هوایی و ریشه گیاه دارای اثرات ضد درد هستند (31).
پانتونگ و همکاران (2010) اثرات ضد درد و ضد التهاب میوه گیاه Phyllanthus emblica Linn را بررسی کردند. در این تحقیق نشان داده شد که عصاره میوه این گیاه دارای اثرات ضد درد و ضد التهاب مناسبی است و اثرات سیستمیک آن از دارو های ضد درد و ضد التهاب غیر استروئیدی کمتر است ( 25).
رانسانگ و همکاران (2010) اثرات ضد درد و ضد التهاب گیاه Curcuma mangga را مورد شناسایی قرار دادند و اعلام کردند که فراکسیون های کلروفرم و هگزان این گیاه دارای اثرات ضد درد و ضد التهاب هستند (29).
میترا محمودی و همکاران (1385) تحقیقی با عنوان اثرات ضد التهاب، ضد درد، سمیت حاد و تعیین مقدار هاپریسین در گیا علف چای انجام دادند و گیاه فوق را واجد اثرات ضد دردی و ضد التهابی معرفی کردند (17).
سیما نصری و همکاران (1389) اثرات ضد درد و ضد التهاب عصاره هیدروالکلی دانه گیاه Anethum graveolens L. را مورد بررسی قرار دادند که در پایان پس از تائید اثرات ضد درد و ضد التهاب، این اثرات را مربوط به ترکیبات لیمونن، کارون و فلاونوئیدی معرفی کردند (21).
حاج هاشمی و همکاران (1382) اثرات ضد درد و ضد التهاب گیاه گشنیز را مورد بررسی قرار دادند و نشان دادند علی رغم مصرف سنتی دانه گیاه گیشنیز به عنوان داروی ضد التهاب، هیچ اثر ضد التهابی در این مطالعه اثبات نشد ولی اثرات ضد دردی گیاه را اثبات کردند (6).
عیدی و همکاران (1388) در مطالعه ای با عنوان بررسی اثر ضددردی عصاره الکلی برگ گیاه جعفری1 در موش های کوچک نر بالغ آزمایشگاهی اعلام کردند که برگ گیاه جعفری دارای اثرات ضد دردی است هرچند که مطالعات بیشتری برای تعیین اثرات درمانی آن نیاز است (12).

1-3 اهداف، فرضیات و سئوالات تحقیق :
1-3-1 اهداف تحقیق ( اهداف کلی، اهداف جزئی )
1-3-1-1 هدف کلی
بررسی اثرات ضد درد و ضد التهابی عصاره الکلی گیاه آویشن دنایی2 در مدل آزمایشگاهی موش سوری.

1-3-1-2 هدف جزئی:
مقایسه اثرات ضد درد و ضد التهاب گیاه آویشن دنایی با داروهای شیمیایی نظیر مرفین و دگزامتازون

1-3-2 فرضیات تحقیق
گیاه آویشن دنایی دارای اثرات ضد دردی است.
گیاه آویشن دنایی دارای اثرات ضد التهابی است.
1-3-3 سئوالات تحقیق
آیا آویشن دنایی دارای اثرات ضد درد است؟
آیا آویشن دنایی دارای اثرات ضد التهاب است؟
در صورت وجود اثرات ضد دردی آیا این اثر قابل مقایسه با داروی مرفین است؟
در صورت وجود اثرات ضد التهابی آیا این اثر قابل مقایسه با داروی دگزامتازون است؟

1-4 روش تحقق و پژوهش
در بررسی حاضر تعداد 75 سر موش سوری نر استفاده شدو موش ها به 5 گروه 5 تایی به شکل تصادفی تقسیم شدند. از آزمون پیچش شکم3 و فرمالین4 برای بررسی اثرات ضد درد و از آزمون گزیلن5 برای بررسی اثرات ضد التهابی استفاده شد. عصاره ی گیاه در دوز های 400، 600 و 800 برای انجام آزمایش آماده گردید. از داروی مرفین به میزان 10 میلی گرم بر کیلو گرم به عنوان داروی کنترل مثبت در آزمون های درد و از داروی دگزامتازون به میزان 10 میلی گرم بر کیلوگرم به عنوان داروی کنترل مثبت در آزمون التهاب استفاده گردید. نرمال سالین6 در آزمون های درد و آزمون التهاب به میزان یک میلی لیتر برای هر موش به عنوان محلول خنثی استفاده شد. پس از به دست آوردن نتایج خام داده ها توسط نرم افزار آماری SPSS تجزیه و مقایسه میانگین ها با آزمون چند دامنه ای دانکن انجام شد.
فصل دوم
” کلیات “

2-1 التهاب
2-1-1 تعریف التهاب
التهاب یک پاسخ محافظتی برای حذف عامل اولیه ی آسیب سلولی و نیز سلول ها و بافت نکروتیک ناشی از تهاجم اصلی می باشد. در صورت فقدان التهاب عفونت مشخص نمی شود و زخم بهبود نمی یابد. تظاهرات خارجی التهاب که اغلب نشانه های اصلی آن نامیده می شوند از تغییرات عروقی و عملکرد سلول های التهابی ناشی می گردد که شامل گرما، قرمزی و تورم است. از دیگر نشانه های التهاب، درد و اختلال عملکرد است که در نتیجه ی آزاد شدن مواد با واسطه لوکوسیتی روی می دهد. با اینکه التهاب به پاکسازی عفونت کمک کرده و در کنار ترمیم التیام زخم را ممکن می سازد، هم التهاب و هم ترمیم پتانسیل قابل ملاحظه ای برای آسیب زدن دارند. بنابراین آسیب می تواند به صورت کامل شامل پاسخ التهابی سودمند و طبیعی باشد ولی در صورتی که واکنش به اندازه ی کافی شدید (مثلا زمانی که عفونت شدید است)، طولانی (مثلا زمانی که عامل آسیب رسان به پاکسازی مقاوم باشد) یا نامناسب(مثلا در جریان بیماری اتوایمیون که در برابر آنتی ژن های خود فرد است) باشد پاتولوژی نمای غالب خواهد شد. به همین دلیل است که فرآیند التهاب پایه و اساس تمام طب بالینی است (13).

2-1-2 تقسیم بندی التهاب
در یک تقسیم بندی کلی التهاب به دو الگوی اساسی تقسیم می شود: التهاب حاد و التهاب مزمن. التهاب حاد شروع سریع و دوره ی نسبتا کوتاهی دارد، از چند دقیقه تا چندین روز به طول می انجامدو با خروج مایع و پروتئین های پلاسمایی و تجمع لوکوسیت ها که عمدتا نوتروفیل است مشخص می شود. التهاب مزمن دوره ی طولانی تری دارد و با ورود لنفوسیت هاو ماکروفاژ ها، تزاید عروقی همراه با بافت فیبروز مشخص می شود. با این وجود اشکال اصلی التهاب می توانند با هم هم‌پوشانی داشته باشند و فاکتورهای زیادی مسیر و نمای بافت شناختی آن ها را تحت تاثیر قرار می دهند(13).

2-1-3 فیزیوپاتولوژی التهاب حاد
التهاب حاد دارای 3 جزء اصلی است :
1- تغییر در اندازه ی رگ ها که باعث می شود خون بیشتری به بافت برسد.
2- تغییرات در نفوذپذیری عروق کوچک که به پروتئین ها و سلول های خونی اجازه می دهد وارد فضای بین بافتی شوند.
3- مهاجرت، تجمع و فعال شدن لوکوسیت ها در محل ایجاد التهاب.
التهاب حاد ممکن است به خاطر محرک های متعددی ایجاد شود؛ از جمله ی ای محرک ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- عفونت ها (باکتری، قارچ یا ویروس).
2- تروما
3- مواد شیمیایی و یا آسیب های فیزیکی
4- نکروز بافت
5- اجسام خارجی
6- پاسخ های ایمنی (ازدیاد حساسیت)
تغییر در جریان خون و قطر عروق به سرعت پس از آسیب ایجاد شده و بسته به شدت آسیب بیشتر می شود. از این میان گشاد شدن عروق که بیشتر به خاطر اثر هیستامین و اکسید نیتریک بر عضلات صاف عروق منشا می گیرد بسیار مهم است. بعد از گشاد شدن عروق افزایش نفوذپذیری رخ می دهد و با خارج شدن مایعات از خون، غلظت خون بالا می رود. در این هنگام لکوسیت ها مخصوصا نوتروفیل ها فرصت می یابند که به داخل بافت نفوذ کنند. افزایش نفوذ پذیری عروق از مشخصه های اصلی التهاب حاد است که خود با چند مکانیسم رخ می دهد:
1- ایجاد فاصله بین سلول های اندوتلیال در ونول ها که بیشتر ونول هایی را درگیر می کند که بین 20 تا 60 میکرون قطر دارند.
2- آسیب مستقیم سلول های اندوتلیال که باعث نکروز و کنده شدن سلول های اندوتلیال می شود و نام دیگر آن پاسخ سریع و پایدار است.
3- پاسخ تاخیری و پایدار که بعد از 2 تا 12 ساعت تاخیر رخ می دهد و برای چندین ساعت تا چندین روز باقی می ماند.
4- آسیب اندوتلیوم بر اساس فعالیت لکوسیت ها که سریعا به منطقه می رسند، رادیکال های آزاد اکسیژن و دیگر مواد سمی را از خود آزاد می کنند و می توانند به سلول های اندوتلیال آسیب رسانده و نفوذ پذیری عروق را افزایش دهند.
5- افزایش ترانس سیتوز که فاکتور رشد اندوتلیال عروقی7 در آن دخیل است.
6- در حین ترمیم عروق جدیدی ساخته می شوند که ممکن است هنوز کارایی کافی را نداشته باشند و خون و سلول های آن بتوانند از طریق این نشت ها وارد بافت شوند.
یک عمل مهم التهاب آوردن سلول های التهابی به محل آسیب و فعال کردن این سلول ها است. مهاجرت لکوسیت ها از داخل رگ تا بافت را می توان به سه قسمت عمده تقسیم بندی کرد. در ابتدا در داخل لومن رگ لوکوسیت ها به طرف دیواره ی رگ کشیده می شوند و در امتداد دیواره غلت می خورند تا به اندو تلیوم بچسبند. در مرحله ی دوم لکوسیت ها توسط عمل دیاپدز از بین سلول های اندوتلیوم عبور می کنند. در آخر لوکوسیت ها در داخل بافت به سمت منشا مواد کموتاکتیک حرکت می کنند. بعد از این که لکوسیت ها از داخل خون وارد بافت شدند به وسیله مکانیسمی به نام کموتاکسی به سوی محل آسیب حرکت می کنند. مواد مختلفی می توانند باعث کموتاکسی شوند. دسته ای از این ها مواد اگزوژن هستنند مانند تولیدات باکتری ها و یا پپتید هایی که دارای N-فرمیل متیونین هستنند گروه دیگر از مواد، ملکول های آندوژن هستند که از بین آن ها ملکول های C5a، لوکوترین B4 و بعضی سایتوکین ها مثل IL-8 از بقیه مهمتر به نظر می رسند. پس از فعال شدن لکوسیت ها عمل اول ایجاد متابولیت های اسید آراشیدونیک است. عمل دیگر رها شدن آنزیم های لیزوزومی از لکوسیت ها و نیز ترشح سایتوکین ها است که التهاب را شدت می بخشد. پس از این مرحله لکوسیت ها به عمل فاگوسیتوز می پردازند که شامل 3 مرحله اصلی و مهم است:
1- شناخت و اتصال به ملکولی که قرار است به وسیله لکوسیت بلعیده شود.
2- در بر گرفته شدن جسم و تشکیل واکوئل فاگوسیتوزی.
3- کشتن یا از بین بردن آنچه که بلعیده شده است.
التهاب نمی تواند تا ابد ادامه یابد؛ پایان التهاب به عوامل مختلفی بستگی دارد که شاید مهم ترین آن ها خاتمه مدیاتور های التهابی باشد چرا که این ملکول ها دارای نیمه عمر مخصوص به خود هستند و پس از مدتی عمر آن ها تمام شده و پاسخ التهابی فروکش می کند (13 و 7).

2-1-4 فیزیوپاتولوژی التهاب مزمن
التهاب مزمن التهابی است که مدت زمان زیادی ( چند هفته تا چند ماه ) طول می کشد که در خلال آن التهاب فعال، تخریب بافتی و تلاش برای ترمیم به صورت هم زمان با هم در حال رخ دادن هستند. این نوع التهاب را در بیماری های شایعی مثل آرتریت روماتوئید، آترواسکلروز، سل و بیماری های مزمن ریوی شاهد هستیم. التهاب مزمن در شرایط زیر به وقوع می پیوندد:
1- عفونت پایدار به وسیله عوامل مختلف مثل باکتری ها، ویروس ها، قارچ ها و انگل ها که به آن افزایش حساسیت نوع تاخیری می گویند.
2- مواجهه با عوامل آسیب زای داخلی و خارجی.
3- بیماری های خود ایمن
در التهاب مزمن بر خلاف التهاب حاد سلول های اصلی شرکت کننده سلول های تک هسته ای، شامل ماکروفاژها، لنفوسیت ها و پلاسما سل ها هستند.
از دیگر مشخصات این نوع التهاب، تخریب بافت ها به خاطر حضور سلول های دخیل در التهاب مزمن است. تلاش برای ترمیم به وسیله بافت همبند باعث ساخته شدن عروق جدید و فیبروز می شود(13، 7 و 26 ).

2-2 درد
2-2-1. تعریف درد
درد عمدتا یک مکانیسم حفاظتی برای بدن است زیرا صرفا یک حس نیست بلکه پاسخی است که در دستگاه عصبی در برابر آسیب بافتی ایجاد می شود (15).

2-2-2 طبقه بندی درد: درد تند و درد کند
درد تند8 ظرف حدود 0.1 ثانیه پس از تحریک حس می شود این در حالی است که درد کند9 1 ثانیه یا بیشتر پس از تحریک دردزا احساس می گردد. درد کند معمولا با آسیب بافتی همراه است و می توان آن را به صورت درد سوزشی10، درد مبهم11 یا درد مزمن بیان نمود. تمام گیرنده های درد پایانه های عصبی آزاد هستنند (15).
2-2-3 گیرنده های درد
تمام گیرنده های درد پایانه های عصبی آزاد هستند. بیشترین تعداد و تراکم آن ها در پوست، پریوست، جدار شریان ها، سطوح مفصلی، سخت شامه و و بازتاب های سخت شامه درون حفره جمجمه است(15).

2-2-4 محرک های گیرنده های درد
گیرنده های درد با محرک های مکانیکی، حرارتی و شیمیایی فعال می شوند.
1- محرک های مکانیکی و حرارتی تمایل به برانگیختن درد تند را دارند.
2- محرک های شیمیایی تمایل به ایجاد درد کند دارند، گرچه همیشه چنین نیست. برخی از عوامل شیمیایی شایع تر که حس درد را برمی انگیزند عبارتند از: برادی کینین، سروتونین، هیستامین، یون پتاسیم، اسید ها، استیل کولین و آنزیم های پروتئولیتیک. ظاهراً غلظت بافتی این مواد رابطه مستقیمی با شدت آسیب بافتی و در نتیجه میزان احساس درد دارد. به علاوه، پروستاگلندین ها و ماده p حساسیت گیرنده های درد را بالا می برند، ولی مستقیما آن ها را تحریک نمی کنند.
3- گیرنده های درد بسیار کند سازش می یابند یا اصلا سازش نمی یابند. در برخی از موارد، فعال شدن این گیرنده ها هم زمان با استمرار محرک دردزا به تدریج بیشتر می شود؛ این را پر دردی12 می گویند (15).

2-2-5 مسیر های انتقال درد
پیام های درد تند که به وسیله محرک های مکانیکی یا حرارتی برانگیخته می شوند با سرعت m/s30-6 در فیبر های ?A از اعصاب محیطی هدایت می گردند. در مقابل، پیام های درد کند و مزمن در طول فیبر های نوع C و با سرعت m/s2-0.5 هدایت می شوند. این دو نوع فیبر پس از ورود به نخاع از طریق ریشه های خلفی، از هم جدا می گردند، به طوری که فیبر های ?A عمدتا نورون های تیغه یک13 در شاخ خلفی را تحریک می کنند. این در حالی است که فیبر های C با نورون های ماده ژلاتینی14 سیناپس می سازند. سپس سلول های اخیر در عمق ماده خاکستری فرو می روند و نورون های عمدتا تیغه پنج و همچنین تا حدودی نورون های تیغه های چهر و هفت را فعال می کنند. نورون هایی که ورودی فیبر ?A دریافت می کنند (درد تند) راه نئواسپینوتالامیک15 (نخاعی تالاموسی جدید) را می سازند، در حالی که نورون هایی که ورودی فیبر C می گیرند راه پالئواسپینوتالامیک16 (نخاعی تالاموسی قدیمی) را تشکیل می دهند.
از راه نئواسپینوتالامیک برای محل یابی درد استفاده می شود. آکسون های نورون های تیغه یک که راه نئواسپینوتالامیک را می سازند، به فاصله کوتاهی از مبدا خود از خط وسط می گذرند و به عنوان بخشی از سیستم قدامی طرفی در ماده سفید نخاع بالا می روند. برخی از این فیبر ها در تشکیلات مشبک17 ساقه ی مغز خاتمه می یابند، ولی اکثر آن ها تا هسته ی خلفی طرفی شکمی تالاموس پیش می روند. از آن جا نورون های تالاموسی تا قشر اولیه حس پیکری کشیده می شوند. این سیستم عمدتا برای محل‌یابی محرک‌های دردزا به کار می‌رود. فعالیت سیستم پالئواسپینوتالامیک ممکن است در احساس ناخوشایند درد سهیم باشد. مسیر پالئواسپینوتالامیک از نظر تکاملی از مسیر دیگر قدیمی تر است. آکسون های سلول های تیغه پنج همچون آکسون های سلول های تیغه یک در نزدیکی مبدا خود از خط وسط می گذرند و در سیستم قدامی طرفی بالا می روند. تقریبا تمام آکسون های سلول های تیغه پنج به ساقه مغز منتهی می شوند، نه به تالاموس. این فیبر ها در ساقه مغز به تشکیلات مشبک، برجستگی فوقانی18 و ماده خاکستری دور قنات19 می رسند. سیستمی از فیبر های صعودی که عمدتا از تشکیلات مشبک هستند به طرف هسته های داخل تیغه ای20 و هسته های خلفی تالاموس و نیز بخش هایی از هیپوتالاموس پیش می رود. محل پیام های دردی که در طول این مسیر هدایت می شوند، معمولا تنها در قسمت بزرگی از بدن مشخص می شود(15 و16).

2-3 دارو درمانی درد و التهاب
2-3-1 داروهای ضد درد مخدر
دارو های ضد درد مخدر یا آگونیست های افیونی، بر حسب منشا پیدایش به سه گروه تقسیم می شوند که عبارتند از:
1- آلکالوئید های طبیعی تریاک:
این آلکالوئید ها بر حسب نوع اثر به دو دسته ی مشتقات فنانترنی21 و ایزوکینولینی22 تقسیم می شوند. از مشتقات فنانترنی می توان به آلکالوید های مرفین، کدئین و تبائین اشاره کرد. از مشتقات ایزوکینولینی می توان آلکالوئید های نارکوتین و پاپاورین را نام برد.
2- مشتقات نیمه ساختگی مرفین:
این مشتقات شامل هروئین23، آپومرفین24، اتورفین25، دکسترومتورفان26، هیدرو مورفون27 و اکسی مرفون28 می باشند.
3- مشتقات ساختگی: این مشتقات به نام های مخدر های ساختگی29، مشابهین تریاک30 و جانشین شونده های مرفین31 معروف اند. مشتقات این گروه عبارتند از:
متادون32، مپریدین33، دی‌اتیل تیامبوتن34، فن تانیل35، پروپوکسی فن36، پنتازسین37، بوتورفانول38، نالبوفین39 و بوپورنورفین40 (14).

انواع گیرنده های مخدر
گیرنده های مخدر در بدن حدود چهار نوع مختلف می باشند که مو41، کاپا42، دلتا43 و سیگما44 نامیده می شوند. گیرنه ی مو به طور انتخابی توسط نور مورفین45 تحریک شده و بی دردی فوق نخاعی46، تضعیف تنفسی و وابستگی فیزیکی ایجاد می کند. گیرنده کاپا به طور انتخابی توسط پنتازاسین و اتیل کتوسیکلازاسین47 تحریک گشته و موجب بروز بی دردی نخاعی، انقباض مردمک و تسکین عصبی می گردد. وازودفران های موش حاوی گیرنده های دلتا بوده که به طور انتخابی توسط لوسین – انکفالین تحریک می شود. گیرنده های سیگما در هیپوکامپ مغز وجود داشته و در بروز اثرات روانی مواد افیونی نقش دارد. مواد افیونی مختلف ممکن است به عنوان آگونیست یا آنتاگونیست روی گیرنده های مختلف افیونی اثر نمایند (14).
مکانیسم اثر بی دردی مرفین و مواد مخدر
مکانیسم های مختلفی برای بروز بی دردی این مواد ذکر شده است که عبارتند از:
1- از طریق گیرنده های افیونی مو و کاپا.
2- از طریق رفابت تا ماده P در مسیر درد.
3- از طریق ترشح انکفالین و اندورفین (14).

2-3-2 داروهای ضد درد و ضد التهاب استروئیدی
دو دسته از هورمون های استروییدی، مینرالو کورتیکوییدها و گلوکوکورتیکوییدها به طور طبیعی در قشر غده فوق کلیه ساخته می شوند.
مینرالو کورتیکوییدها در حفظ تعادل آب و الکترولیت ها حایز اهمیت اند در حالی که گلوکوکورتیکوییدها نقش بسیار مهمی در متابولیسم کربوهیدرات، پروتئین و چربی، پاسخ ایمنی و پاسخ به استرس بر عهده دارند. گلوکوکورتیکوییدها هم چنین اثر مینرالو کورتیکوییدی کمی داشته و بنابراین بر تعادل آب و الکترولیت مؤثرند.
کورتیکواستروییدها معمول ترین داروهای ضد التهاب محسوب می شوند، اما اثرات فیزیولوژیک و فارماکولوژیک آن ها گسترده و توان سوء استفاده از آن زیاد است. هر چند که کورتیکواستروییدها در تضعیف یا جلوگیری از التهاب بسیار مؤثرند اما اثرات ضد التهابی آن ها، به طور ذاتی به تضعیف پاسخ ایمنی و عواقب آن مربوط می شود.
تمام کورتیکواستروییدهای درمانی، دارای ساختار استروییدی، حاوی 21 کربن و شبیه به کورتیزول هستند. تغییر در این ساختار، سبب تغییر شدت اثرات ضد التهابی و متابولیکی و تغییر در دوره اثر و میل ترکیبی در اتصال به پروتئین مربوطه می شود. این تغییر، منجر به ساخت تعدادی از کورتیکواستروییدها با قدرت ضد التهابی بالا و اثرات مینرال کورتیکوییدی پایین شده است. کورتیکواستروییدهای درمانی به طور مشخص براساس قدرت نسبی گلوکوکورتیکوییدی و مینرالو کورتیکوییدی و هم چنین دوره اثر بیولوژیک دسته بندی می شوند. به طور کلی، آن دسته از ترکیبات با قوی ترین اثر گلوکوکورتیکوییدی دارای اثر تضعیفی قوی بر محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز و غده فوق کلیه نیز هستند.

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید